Antieke Bronzen -Meesterwerken uit het Shanghai Museum

Meesterwerken uit het Shanghai Museum

Het Shanghai Museum in China bezit een wereldberoemde collectie bronzen voorwerpen uit de Chinese bronstijd. In dit boek wordt een overzicht gegeven van deze rijk gedecoreerde objecten uit de achttiende tot en met de derde eeuw voor Christus. Behalve voor praktische zaken zoals het bewaren van dranken en voedsel, werden de voorwerpen voornamelijk gebruikt voor religieuze, rituele en ceremoniële doeleinden. Zo bevinden zich onder deze archeologische vondsten voedselvaten, wijnkruiken, waterkruiken, wapens en muziekinstrumenten.
De objecten zijn vaak gedecoreerd met een combinatie van abstracte motieven en afbeeldingen van planten en dieren. Hierbij zijn, naast zeer realistisch weergegeven dieren, ook aan de mythologie ontleende figuren te vinden zoals draken en feniksen. De artistieke kwaliteit en technische perfectie van deze decoraties bewijzen dat de Chinezen al heel vroeg in de geschiedenis zeer technisch ontwikkeld waren.

65 kleurenfoto's

 

Het Shanghai Museum leent maar zelden antieke voorwerpen uit. Dat maakt de tentoonstelling ’Antieke Bronzen’ in het Groninger Museum zo bijzonder.

Wie Shanghai bezoekt, kan niet om het Shanghai Museum heen, één van de grootste en modernste musea van China. Het museum is gewijd aan meer dan vijfduizend jaar Chinese kunstgeschiedenis en bezit ruim 120.000 voorwerpen, waarvan slechts een beperkte selectie is te zien.

De opstelling in het vijf verdiepingen tellende museum is niet chronologisch, maar verdeeld in verschillende categorieën als kalligrafie, keramiek, schilderkunst, beeldhouwkunst en meubilair. Er is ook regelmatig westerse kunst te zien. Daarvoor werkt het museum samen met onder meer het Guggenheim Museum, het British Museum en de Hermitage. Het Rijksmuseum in Amsterdam is onlangs aan dit rijtje toegevoegd, waardoor voor het eerst tekeningen en schilderijen van Rembrandt en zijn tijdgenoten in China waren te zien.

Het komt maar zelden voor dat het Shanghai Museum kostbare antieke voorwerpen uitleent aan andere musea. Dat geldt zeker voor de afdeling antieke bronzen die wordt gezien als één van de hoogtepunten. De meeste van deze bronzen zijn pas recent gevonden bij de opgraving van de grafcomplexen van de eerste keizers. Bronzen wijn- en voedselvaten werden vaak als grafgift meegegeven. De voorwerpen uit de Chinese Bronstijd (achttiende tot en met de derde eeuw voor Christus) zijn zo kostbaar dat ze maar zelden het museum verlaten. Daarom mag het bijzonder heten dat het Groninger Museum dat toch voor elkaar heeft gekregen voor de manifestatie ’Go China! Assen–Groningen’. Parallel aan de expositie over het Chinese terracotta leger in het Drents Museum in Assen toont het Groninger Museum een selectie uit de meer dan vierhonderd stukken tellende bronscollectie uit Shanghai. Hoogtepunten zijn een klokkenspel en een zeer kostbare cowrie, een pot waarin schelpen werden bewaard die dienden als betaalmiddel. Op het deksel staan zeven jaks die de inhoud van de cowrie bewaken en afschermen voor twee tijgers, die tegen de pot omhoog klimmen.

Tijdens de manifestatie Go China, die vrijwel dit hele Olympische jaar duurt, richt het Groninger Museum zich vooral op de Chinese hedendaagse en avant-gardekunst. Het lijkt dan niet erg voor de hand te liggen om het Chinajaar in te luiden met een expositie van eeuwenoude bronzen objecten.

Maar zo vreemd is deze keuze niet, legt conservator Ruud Schenk uit. Het Groninger Museum heeft een rijke collectie Aziatisch keramiek. Daarnaast zijn er ook raakvlakken tussen de bronzen objecten die vaak als grafgiften fungeerden, en het terracotta leger in Assen, waardoor er ook een figuurlijke brug wordt geslagen tussen beide steden.

De expositie in Groningen brengt in beeld hoe de bronzen voorwerpen in de loop der eeuwen zijn geëvolueerd. De bewerkingen en decoraties worden steeds verfijnder en laten zien hoe artistiek en technisch ontwikkeld de Chinezen al waren in de Bronstijd. Vaak vormen de decoraties combinaties van abstracte motieven en afbeeldingen van planten en dieren, waaronder ook aan de mythologie ontleende figuren als draken en feniksen. De bronzen zijn vrijwel niet aangetast. Wel is de oorspronkelijke bronskleur vaak veranderd in een gekleurde laag, die kan variëren van roodachtig, smaragd groen tot saffierachtig blauw.

Oorspronkelijk werden gietvormen van gebakken klei (terracotta) gebruikt om de bronzen potten en bekers te gieten. Wie ook de expositie over het terracotta leger in het Drents Museum bezoekt, zal daar ontdekken dat aan het einde van de Bronstijd, in de Keizertijd in de derde eeuw voor Christus, diezelfde bronzen vaten, kruiken en bekers weer fungeren als voorbeeld voor de terracotta voorwerpen die toen werden gemaakt als grafgift voor de keizer.

Veel bronzen voorwerpen hebben inscripties in vroege vormen van het Chinese schrift. Deze teksten onthullen vaak waarvoor de vaten werden gebruikt. Behalve voor het bewaren van dranken en voedsel dienden ze ook voor rituele, religieuze en ceremoniële doeleinden, waarin de voorouderverering een belangrijke rol speelde.

In principe waren alle inscripties gericht aan de voorouders. Op de oudste potten staat vaak alleen de naam van de voorvader. In de loop der eeuwen werden de inscripties langer. Eén van de beroemdste vaten op de tentoonstelling is de kleine ’Ke ding’ met aan de binnenkant een tekst van 72 karakters in kolommen geordend. Op dit vat beschrijft Ke de plichten ten aanzien van een voorouder. De tekst eindigt met: „Ke hoopt dat zijn zonen en kleinzonen dit (vat) altijd zullen blijven koesteren en gebruiken, tienduizend jaar lang, tijdens de voorouderlijke festiviteiten”. Deze vaste formule komt in duizenden inscripties voor.

De expositie in Groningen toont een mooie dwarsdoorsnede van de collectie in Shanghai. Maar wat ontbreekt, is het verhaal eromheen. Bezoekers moeten maar gissen naar de functie en betekenis van al die mooie voorwerpen. Hierbij alvast een tip aan mensen die deze expositie willen bezoeken: lees voor nog meer kijkplezier eerst de catalogus met de heldere bijdrage van sinoloog Oliver Moore.

Wat eigenlijk ook niet op deze expositie had mogen ontbreken, is een foto van het Shanghai Museum met zijn opvallende architectuur. Het bovenste deel van het gebouw, dat in 1996 werd geopend, heeft de vorm van een bronzen ’ding’, een traditioneel Chinees spijsvat. De Chinese architect Xing Tonghe heeft zich destijds laten inspireren door de voorwerpen uit de Chinese bronstijd, die een plaats zouden krijgen in het museum. Zijn ontwerp is rechtstreeks ontleend aan één van de vroegste (achttiende tot zestiende eeuw voor Christus) vondsten. In die periode hadden de wijn- en waterkruiken en voedselvaten een zeer eenvoudige vorm.

De Bronstijd wordt gezien als de oorsprong van de Chinese beschaving. De kunst uit die tijd is in de loop der eeuwen op alle mogelijke manieren gekopieerd. Maar ook nu nog blijkt de Bronstijd springlevend: ook hedendaagse architecten laten zich erdoor inspireren met het Shanghai Museum als aansprekend voorbeeld. Die koppeling legt Oliver Moore, docent van het Sinologisch Instituut van de Universiteit Leiden wel in zijn bijdrage aan de catalogus, maar de lijn naar het heden wordt jammer genoeg niet doorgetrokken op de expositie.